การบริหารสถานศึกษาเชิงสร้างสรรค์ตามแนวพุทธธรรมโดยใช้วงจรเชิงระบบ
CREATIVE EDUCATIONAL MANAGEMENT BASED ON BUDDHIST PRINCIPLES USING A SYSTEMIC CYCLE
Abstract
บทความวิชาการนี้นำเสนอแนวทางการบริหารสถานศึกษาเชิงสร้างสรรค์ตามแนวพุทธธรรมโดยใช้วงจรเชิงระบบ ซึ่งเป็นแนวทางที่ช่วยให้สถานศึกษามีการบริหารที่มีคุณธรรม เป็นระบบ และสามารถปรับตัวให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงในยุคปัจจุบัน วัตถุประสงค์ของการศึกษาคือการวิเคราะห์องค์ประกอบของการบริหารสถานศึกษาเชิงสร้างสรรค์ ศึกษาการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในการบริหาร และเสนอแนวทางการใช้วงจรเชิงระบบเพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพของการบริหารสถานศึกษา ผลการศึกษาพบว่า การบริหารสถานศึกษาเชิงสร้างสรรค์ประกอบด้วยปัจจัยสำคัญ ได้แก่ ความคิดสร้างสรรค์ของบุคลากร สภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการสร้างสรรค์ กระบวนการบริหารที่ส่งเสริมการพัฒนา และผลลัพธ์ที่ช่วยให้สถานศึกษามีศักยภาพในการแข่งขัน หลักพุทธธรรม เช่น ไตรสิกขา สามารถนำมาประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาการบริหารให้มีคุณธรรม และเน้นการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ ขณะที่วงจรเชิงระบบช่วยให้การบริหารมีโครงสร้างที่ชัดเจน โดยเริ่มจากการกำหนดปัจจัยนำเข้า การดำเนินกระบวนการ การวัดผลลัพธ์ และการใช้ข้อมูลย้อนกลับเพื่อปรับปรุงระบบ ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า การบริหารสถานศึกษาเชิงสร้างสรรค์ตามแนวพุทธธรรมโดยใช้วงจรเชิงระบบสามารถช่วยให้ผู้บริหารสถานศึกษาสามารถตัดสินใจได้อย่างมีเหตุผล ส่งเสริมวัฒนธรรมองค์กรที่เปิดกว้าง และพัฒนาแนวทางการบริหารที่ตอบสนองต่อความต้องการของสถานศึกษาในยุคปัจจุบัน ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาสถานศึกษาอย่างยั่งยืน
This academic article presents a creative educational management approach based on Buddhist principles using a systemic cycle. This approach promotes ethical, systematic, and adaptable school management that aligns with the rapid changes of the modern era. The objectives of this study are to analyze the components of creative educational management, examine the application of Buddhist principles in school administration, and propose the use of a systemic cycle to enhance management efficiency. The study found that creative educational management consists of key factors, including the creativity of personnel, an environment conducive to innovation, a management process that fosters development, and outcomes that enhance the school’s competitiveness. Buddhist principles such as the Threefold Training (Trisikkha), can be applied to develop ethical administration and systematic problem-solving. Meanwhile, the systemic cycle provides a clear structure for management, beginning with input identification, process implementation, outcome evaluation, and feedback integration for continuous improvement. The findings suggest that implementing creative educational management based on Buddhist principles using a systemic cycle can help school administrators make rational decisions, foster an open organizational culture, and develop management strategies that meet the needs of modern educational institutions. This approach ultimately contributes to the sustainable development of schools.
References
พิชิต วัฒนกุล. (2561). การบริหารจัดการสถานศึกษาในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พุทธทาสภิกขุ. (2543). พุทธธรรมฉบับปรับขยาย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ธรรมสภา.
สุทธิลักษณ์ ศรีสมบูรณ์. (2562). การบริหารสถานศึกษาเชิงสร้างสรรค์ในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
Amabile, T. M. (1996). Creativity in context: Update to the social psychology of creativity. Boulder, CO : Westview Press.
Bertalanffy, L. V. (1968). General system theory: Foundations, development, applications. New York, NY : George Braziller.
Bodhi, B. (2000). The noble eightfold path: Way to the end of suffering. Kandy : Buddhist Publication Society.
Checkland, P. (1981). Systems thinking, systems practice. New York : John Wiley & Sons.
Harvey, P. (2013). An introduction to Buddhism: Teachings, history and practices. Cambridge, England : Cambridge University Press.
Oreg, S. (2003). Resistance to change: Developing an individual differences measure. Journal of Applied Psychology. 88(4). 680–693.
Rahula, W. (1974). What the Buddha taught. New York : Grove Press.
Senge, P. M. (1990). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization. New York : Doubleday/Currency.
Woodman, R. W., Sawyer, J. E., & Griffin, R. W. (1993). Toward a theory of organizational creativity. Academy of Management Review. 18(2). 293–321.
