การใช้เหตุผลเชิงวิเคราะห์ในคัมภีร์กถาวัตถุ - เถื่อนศรี, พระมหาใจสิงห์; ถิ่นแสนดี, ธีรภัทร์ (วารสารรัฐศาสตร์สาส์น มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย(Online); Vol 3 No 2 (2567): กรกฎาคม-ธันวาคม 2567, 2024)
การใช้เหตุผลเชิงวิเคราะห์ในคัมภีร์กถาวัตถุนั้นชัดเจนว่าเป็นเรื่องของการตรวจสอบความถูกต้องและความผิดพลาดของความรู้เช่นเดียวกับวัตถุประสงค์ของหลักมหาประเทศพิจารณาจากนี้เครื่องมือในการตรวจสอบถูกต้องและความผิดพลาดของความรู้ที่สามารถทำหน้าที่ในการตอบข้อเรียกร้องดังกล่าวนี้ได้อย่างตรงจุดจุดประสงค์มากที่สุดก็คือเกณฑ์ในการใช้เหตุผลแบบนิรนัย การอ้างเหตุผลเพื่อตรวจสอบความรู้จะต้องประกอบด้วยข้อความสองส่วนอันได้แก่ 1. ข้อความส่วนที่เป็นเหตุผลหรือข้อความที่ใช้ในการสนับสนุนข้อสรุป ภาษาตรรกวิทยาเรียกข้อความส่วนนี้ว่า “ข้ออ้าง” 2. ข้อความส่วนที่เป็นการสรุปหรือข้อความที่ได้รับสนันสนุนข้ออ้าง ภาษาตรรกวิทยาเรียกข้อความส่วนนี้ว่า “ข้อสรุป” ความสมเหตุสมผลของการใช้เหตุผลหรืออ้างเหตุผลเพื่อตรวจสอบความรู้นั้นเป็นเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่างข้ออ้างกับข้อสรุปในลักษณะที่ว่า ความจริงของข้ออ้างเป็นตัวกำหนดความจริงของข้อสรุป ความสัมพันธ์ระหว่างข้ออ้างสรุปของการอ้างเหตุผลที่ใช้กันในวงการตรรกวิทยาจะต้องอยู่ในรูปแบบของการอ้างเหตุผลอย่างใดอย่างหนึ่งในระหว่างสองอย่างนี้