ศึกษาหลักไตรลักษณ์ตามลำดับสภาวะของวิปัสสนาญาณ

A Study of the Three Characteristics in Accordance with the Order of the Insight Knowledge States

  • พระมหาภัทรชัย กิจฺจชโย (เพียรประกิจ)

Abstract

บทคัดย่อ
              การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลัก ไตรลักษณ์ในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท 2) สภาวะ ของวิปัสสนาญาณในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา 3) หลักไตรลักษณ์ตามลำดับสภาวะของวิปัสสนาญาณ โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพภาคเอกสาร จากการศึกษา พบว่า
              1. ไตรลักษณ์ เป็นกฎธรรมชาติแห่งความเสมอ กันของสังขารทั้งปวง คือ ไม่เที่ยง เพราะเกิดดับสืบ ต่อกันตลอดเวลา เป็น ทุกข์  เพราะถูกบีบคั้นให้ทนอยู่ ในสภาพเดิมไม่ได้ ไม่ใช่ตัวตน เพราะบังคับให้เป็นไป ตามความปรารถนาไม่ได้
              2. วิปัสสนาญาณ คือ ปัญญารู้แจ้ง รูปนามขันธ์ 5 ด้วยการเจริญสติปัฏฐาน 4 กำหนดรู้กาย เวทนา จิต ธรรม จนรู้เห็นรูปนามโดยความเป็นไตรลักษณ์ เพื่อ ละคลายความยึดมั่นถือมั่นในอุปาทานขันธ์ 5 ว่า เป็นตัวตนของเรา
              3. สภาวะไตรลักษณ์ เป็นความเสมอกันของสังขาร ทั้งปวง คือ ไม่เทียง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน ผู้เจริญสติปฏัฐาน 4 มีสติสัมปชัญญะ กำหนดรู้รูปนามโดยความ เป็นไตรลักษณ์ ย่อมเกิดวิปสสนาญาณ 3 คือ 1. นาม รูปปริจเฉทญาณ รู้เห็นรูปนาม 2. ปจั จยปริคคหญาณ รู้เหตุปจั จัยของรูปนาม 3. สัมมสนญาณ รู้เห็นรูปนาม โดยความเป็นไตรลักษณ์ ทำให้ละคลายความยึดมั่น ถือมั่นในอุปาทานขันธ์ 5 และละวิปลาสธรรม ส่งผล ให้ผู้ปฏิบัติ มีความเจริญก้าวหน้าในวิปัสสนาญาณ นำไปสู่ความดับทุกข์


 Abstract
              This research had the objectives for; 1) to study three common characteristics in the Theravada Buddhist scriptures, 2) to study of insight knowledge state in insight meditation practice, and 3) to study of three common characteristics in accordance with in insight knowledge states. This study is a qualitative research. From the study it found that;
               1. The three common characteristics was the natural law of the equality of all formations; impermanence (Aniccatā) as its rising and falling, suffering (Dukkha Aniccatā) as its oppression and unstable being, not-self (Anattatā) as uncontrollable being.
               2. Vipassanānāna was insight knowledge on true nature of matters and mind or the five aggregates through cultivation based on the Four Foundations of Mindfulness; contemplation of body, feeling, mind and mental-objects. The contemplation on matters and mind until the realize the three common characteristics in order to release from attachment in five aggregates that is a self. 
               3. The state of three common characteristics was the natural law state of the equality of all formations: transitory, suffering and not-self. The Four Satipaṭṭhāna practitioners who have Sati Sampajañña contemplating on matters and mind by the three common characteristics will generate the three insight knowledge; 1. Nāmarūpaparicheda-ñāṇa or knowledge of delimitation of matter and mind, 2. Paccayaparigaha-ñāṇa or knowledge of discerning the conditions of matter and mind 3. Sammasana-ñāṇa or knowledge of comprehending matter and mind. These insight knowledge leaded insight practitioners to go forwards to gain higher insight knowledge leading to end of suffering.

Author Biography

พระมหาภัทรชัย กิจฺจชโย (เพียรประกิจ)

นิสิตระดับปริญญาโท สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม

Published
2018-02-20
How to Cite
กิจฺจชโย (เพียรประกิจ), พระมหาภัทรชัย. ศึกษาหลักไตรลักษณ์ตามลำดับสภาวะของวิปัสสนาญาณ. วารสาร บัณฑิตศาส์น, [S.l.], v. 14, n. 1, p. 50-59, feb. 2018. Available at: <http://ojs.mbu.ac.th/index.php/ju/article/view/48>. Date accessed: 18 feb. 2019.