ศึกษาทุกขเวทนาที่มีผลต่อ การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

A Study of How Dukkhavedenā (Painful Feeling) Effects on the Insight Meditation Practice

  • พระจักรพงค์ ปิยธมฺโม

Abstract

บทคัดย่อ
                การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษา ทุกขเวทนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษา การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนา เถรวาท 3) ศึกษาทุกขเวทนาที่มีผลต่อการปฏิบัติ วิปัสสนาภาวนา โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพภาค เอกสาร ผลการวิจัยพบว่า
                ทุกขเวทนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท คือ ทุกข์ที่เป็นส่วนหนึ่งของทุกข์ในไตรลักษณ์ ทุกข์ใน อริยสัจ และทุกข์ในปฏิจจสมุปบาท เป็นต้น โดย ส่วนใหญ่แสดงทุกขเวทนาในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่ง ของทุกขอริยสัจ อันเป็นสภาวะที่นำไปสู่อุปาทาน ขันธ์ สามารถที่จะทำให้อุปาทานขันธ์นี้หมดสิ้นไป ได้ด้วยการเจริญสติปัฏฐาน เพราะมีปัญญารู้เท่าทัน ตามความเป็นจริง และทุกขเวทนานี้จึงเป็นทุกข์ที่นำ ไปสู่ความเป็นอริยบุคคลได้
                การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนา เถรวาท คือ การปฏิบัติตามแนวทางแห่งสติปัฏฐาน 4 คือ การกำหนดรู้ในกาย เวทนา จิต และธรรม ซึ่ง ทำใหเ้ กิดวิปสั สนาญาณ คือความรูที้่ประจักษแ์ จง้ ชัด แม้อิริยาบถจะปิดลักษณะที่เป็นทุกข์ แต่การกำหนด รู้ด้วยความเพียรพยายามอย่างต่อเนื่อง ย่อมทำให้ เกิดปัญญาที่รู้ชัดตามความเป็นจริงได้
                ทุกขเวทนาที่มีผลต่อการปฏิบัติวิปัสสนา ภาวนามี 3 ประการคือ 1) ทุกขเวทนาที่มีกำลัง มากในช่วงต้น (กังขาวิตรณวิสุทธิ) หากผู้ปฏิบัติมิได้ โยนิโสมนสิการ และปราศจากกัลยาณมิตรให้การ แนะนำ ย่อมจะทำให้ผู้ปฏิบัติเลิกทำความเพียร 2) ทุกขเวทนาที่มีกำลังมากในช่วงกลาง (ปฏิปทาญาณ ทัศนวิสุทธิ) อาจจะทำใหผู้ป้ ฏิบัติมีทุกขเวทนาซ้ำแลว้ ซํ้าอีก จนผู้ปฏิบัติเกิดความท้อแท้และเบื่อหน่ายต่อ การปฏิบัติ และ 3) ทุกขเวทนาที่มีกำลังมากที่สุดใน ช่วงสุดท้าย ที่ต้องอาศัยการกำหนดรู้อย่างมีกำลง จดจ่อ จนทำให้ผู้ปฏิบัติสามารถเข้าถึงความบริสุทธิ์ ของจิตขั้นสุดท้าย (ญาณทัศนวิสุทธิ) ซึ่งอิริยาบถทั้ง หลายไม่อาจจะปิดบังลักษณะที่เป็นทุกข์ได้ต่อไป ความเพียรพยายามในการกำหนดรู้ในสภาวะทุกข์ ทั้งหมดอย่างต่อเนื่อง ทำให้เกิดความบริสุทธิ์ของ จิตตามลำดับขั้น (วิสุทธิทั้ง 7 ประการ) จนสามารถ เพิกถอนสุขวิปัลลาสที่สำคัญผิดว่ารูปนามทั้งหลาย เป็นสุขได้ แล้วถ่ายถอนอุปาทานขันธ์ และตัณหา ทั้งหลาย แล้วสามารถเสวยพระนิพพานเป็นอารมณ์ จากการกำหนดรู้ทุกขเวทนานั้นได้


Abstract
                 This thesis has three objectives: 1) to study Dukkhavedanā (Painful Feeling) in Theravāda Buddhist Scriptures, 2) to study the Insight Meditation practice in Theravāda Buddhist Scriptures, and 3) to study how Dukkhavedanā effects on the Insight Meditation practice. The thesis uses documentary research method. The following are the research findings.
                Dukkhavedanā in Theravāda Buddhism is the suffering as part of the Three Characteristics, the Noble Truth of Suffering, and suffering in the Dependent Origination. The appearance of suffering is mostly in the Noble Truth of Suffering.
                The Insight Meditation practice in Theravāda Buddhist Scriptures is the practice based on The Four Foundations of Mindfulness by attaining and maintaining moment-to-moment mindfulness. When Khaṇika-Samādhi’ (Momentary Concentration) becomes strongly developed and the mind becomes more purified, then, the series of Vipassanā Ñāṇa (Insight Knowledge) will arise. Although the bodily movements can dissimulate the state of suffering, but the continuity of mindfulness will develop insight wisdom that realize the ultimate reality. 
                 Dukkhavedanā effects on the Insight Meditation practice as follows: 1) Dukkhavedanā that is strongly at the beginning stage (Kaṅkhāvitaraṇa Visuddhi: Purity of Transcending Doubts), if practitioners are lack of proper attention and advices from virtuous teachers or friends, they may exit from the practice, 2) Dukkhavedanā that is strongly at the middle stage (Patipadāñāṇadassana Visuddhi: Purity of The Knowledge and Vision of the Way), practitioners may have painful feelings repeatedly that make them feel discourage and get tired of practice, and 3) Dukkhavedanā that is strongly at the final stage. This stage requires the continuity of mindfulness until reaching the last stage of purification (Ñāṇadassana: Purity of Knowledge and Vision), which the bodily movements are no longer dissimulate the state of suffering. The diligent observing of all sufferings continuity will purify the mind gradually seven stages (Visuddhi 7), and be able to abandon the distortion in happiness, as well as eliminate craving and wrong views, then attaining Nibbāna from the perception of painful feelings.

Author Biography

พระจักรพงค์ ปิยธมฺโม

นิสิตระดับปริญญาโท สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม

Published
2018-02-20
How to Cite
ปิยธมฺโม, พระจักรพงค์. ศึกษาทุกขเวทนาที่มีผลต่อ การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา. วารสาร บัณฑิตศาส์น, [S.l.], v. 13, n. 2, p. 96-105, feb. 2018. Available at: <http://ojs.mbu.ac.th/index.php/ju/article/view/41>. Date accessed: 18 feb. 2019.