ศึกษาขณิกสมาธิในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา ตามแนวมหาสติปัฏฐานสูตร

A Study of Momentary Concentration Taught in Mahāsatipaññhānasutta’s Insight Meditation Practice

  • พระมหาวินัย วชิรเมธี

Abstract

บทคัดย่อ
        การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาขณิกสมาธิในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท (2) เพื่อศึกษาวิปัสสนาภาวนาในมหาสติปัฏฐานสูตร และ (3) เพื่อศึกษาขณิกสมาธิในการปฏิบัติวิปัสสนา ภาวนาตามแนวมหาสติปัฏฐานสูตร การศึกษานี้เป็น งานวิจัยเชิงคุณภาพ และจากการศึกษาได้พบว่า
        ขณิกสมาธิ คือ สมาธิชั่วขณะ เกิดขึ้นได้ในขณะ คนเรามีจิตจดจ่ออยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นเวลานานๆ แต่สมาธินี้เมื่อนำมาใช้ในการเจริญวิปัสสนาภาวนา ด้วยการกำหนดสภาวะปรมัตถ์ของรูปนาม เป็นไป ตามความเปน็ จริง ก็เป็น ธรรมนำไปสู่การสิ้นทุกขโ์ดย สิ้นเชิงได้ ท่านเรียกขณิกสมาธิในการเจริญวิปัสสนา นี้ว่า วิปัสสนาขณิกสมาธิ สมาธินี้เกิดขึ้นเป็นไปทุกๆ ขณะอย่างต่อเนื่องกันไป ที่กำหนดรูปนามของโยคี ผู้ปฏิบัติ
       การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามแนวมหาสติ ปัฏฐานสูตรของวิปัสสนายานิกบุคคล จำต้องพัฒนา ขณิกสมาธิที่เกิดจากการที่โยคีผู้ปฏิบัติ อบรมสติใน ฐาน 4 คือ กาย เวทนา จิต และธรรม ซึ่งจะพัฒนา ตัวไปพร้อมกับธรรมอื่นๆ ในโพธิปักขิยธรรม 37 ประการ เมื่อวิปัสสนาปัญญาแก่กล้ามากขึ้น เมื่อ ถึงอุทยัพพยญาณ ขณิกสมาธิที่ร่วมกับปัญญา ก็จะ ทำการละกิเลสตามหน้าที่ของตนได้มากขึ้น จนกิเลส มีโอกาสเข้าสู่จิตได้น้อย ความทุกข์ก็จะเบาบางลง จนในที่สุดเมื่อวิปัสสนาปัญญาแก่กล้าเต็มที่ จิตก็จะ มีความมั่นคง มีกำลัง เข้าไปสนับสนุนให้ปัญญาเห็น แจ้งรูปนามได้อย่างละเอียดหมดจด จนเห็นอริยสัจ และประหานกิเลสได้อย่างเด็ดขาด เป็นสมุจเฉทปหาน ด้วยอำนาจมรรคญาณในที่สุด


Abstract
       This article has three objectives: 1) to study momentary concentration in Theravāda Buddhist scripture, 2) to study insight meditation in Mahāsatipaṭṭhānasutta, and 3) to study momentary concentration in insight meditation practice according to Mahāsatipaṭṭhānasutta. The study is qualitative research and it was found that:
       Momentary concentration (Khaṇikasamādhi) according to Theravada Buddhism means instantaneous contemplation which happens to everyone with focusing mind on doing something continuously. This kind of momentary concentration was very helpful for insight development by observing the status of mentality-corporeality (Nāma-rūpa) as they really are. It was called as Vipassanākhanikasamādhi or insight momentary concentration which successively occurs in every moment continuously while meditators are observing mentality and corporeality.
        According to the Mahāsatipatthana-sutta, when Vipassanāñaṇika meditator practices insight, he would need to develop this momentary concentration simultaneously while contemplating in the Four Foundations of body, feeling, mind, and mind objects and also accompanied with other developments up to the higher thirty-seven qualities contributing to enlightenment (Bodhipakkhiyadhamma). When insight wisdom is excelled to Udayabbayañāṇa, the momentary concentration coupled with wisdom will perform its function to abandon defilements and letting less impurity take place. Then degree of suffering will also be reduced automatically. Finally, when insight meditators have completed full insight knowledge, their mind will become stable, strong, supportive to insight intuitive wisdom to realize the Four Noble Truths (Ariyasacca) and eradicate (Samucchedapahāna) all defilements (Kilesa) by the Noble Path knowledge or Maggañāṇa which is the aim of insight development in Buddhism.

Author Biography

พระมหาวินัย วชิรเมธี

นิสิตระดับปริญญาโท สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม

Published
2018-02-20
How to Cite
วชิรเมธี, พระมหาวินัย. ศึกษาขณิกสมาธิในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา ตามแนวมหาสติปัฏฐานสูตร. วารสาร บัณฑิตศาส์น, [S.l.], v. 13, n. 2, p. 76-85, feb. 2018. Available at: <http://ojs.mbu.ac.th/index.php/ju/article/view/39>. Date accessed: 19 feb. 2019.