การพิจารณาความทุกข์ในการพัฒนาด้านสังคม - สิริธมฺโม, พระมหาใจสิงห์ (วารสารพุทธปรัชญาวิวัฒน์, 2020)
มนุษย์ทุกเผ่าพันธุ์ล้วนพัฒนาขึ้นมาจากกองทุกข์ในอดีตกาลกว่าที่สังคมโลกจะเป็นสังคมเทคโนโลยีอยู่ในขณะนี้ คนเราต้องเผชิญหน้ากับความทุกข์มาแล้วไม่รู้สักกี่ครั้งกี่หน จากยุคอดีตคนเราต้องเผชิญหน้ากับธรรมชาติอันทารุณจากความร้อนและความหนาวเผชิญหน้ากับความหิว เผชิญหน้าจากภัยพิบัติทั้งน้ำท่วม ภูเขาฟระเบิด ภัยหนาวและภัยแล้ง ความทุกข์ทำให้มนุษยชาติมีพัฒนาการจากเดิมทำได้แต่พเนจรล่าสัตว์ไปตามท้องที่ต่างๆ ก็เริ่มหันมาเพาะปลูกธัญญาหาร คนที่อยู่บนภูเขาสูงก็อพยพกลับลงมายังพื้นที่ลุ่มใกล้แม่น้ำ ปักหลักฐานเป็นหลักแหล่ง คนที่เคยตากแดด ตากลม ตากฝน ต้องทนร้อนหนาวก็เริ่มเสาะหาที่อยู่อาศัย จากนอนกลางดินกินกลางทราย เปลี่ยนมาอยู่ในถ้ำ กลายเป็นบ้าน เป็นคฤหาสน์ในปัจจุบัน ความทุกข์ก่อให้เกิดพัฒนาการต่างๆ ของโลกอย่างมากมาย ดังจะเห็นได้จากในยุคดึกดำบรรพ์มนุษย์มนุษย์ไม่มีถิ่นที่อยู่อาศัยถาวร จะเดินทางเร่ร่อนไปตามที่ต่างๆ ที่มีน้ำและอาหารอุดมสมบูรณ์และหวังเพียงให้ชีวิตปลอดภัยจากศัตรูภัยอันตรายเมื่อเกิดความทุกข์คือความกลัวทั้งกลัวการอดอยากทำให้มนุษย์เกิดการรวมตัวเป็นชุมชนหรือกลุ่มเมือง อยากร่ำรวยก็ทำให้การเดินทางเพื่อการค้าขายและการแลกเปลี่ยนสินค้า